Voorbij Aghbala en Khenifra kreeg ik weer fors klimwerk door de Moyen Atlas.

Bericht 9, 15 Juli 2018.

Voordat ik mijn verhaal (eigenlijk plaatjes met wat tekst er tussen, dus een soort digitaal stripverhaal) vervolg, moet ik een grote blunder van mij rechtzetten. In mijn bericht  van 7 juli plaatste ik het volgende plaatje:

IMG-20180714-WA0003
Plaatje van een dorpje in de Gorges du Dades, dat ik in mijn bericht van 7 juli plaatste.

Ik stelde daarbij de trouwe volgers van mijn avonturen voor om in mijn boek ‘Door Sahara en Sahel’ datzelfde plaatje op te zoeken, dat ik echter op die Sahara-reis heb geschoten, dus in 1986. Dan zou het interessant zijn de verschillen tussen toen en nu, 32 jaar later, te zoeken. Ik verkeerde helaas in de overtuiging dat dat plaatje in mijn boek staat , maar ik heb dat boek op deze reis niet bij me.

Nadat ik een aantal vrienden hierover gemaild heb, is mij duidelijk geworden dat dat plaatje NIET in mijn boek staat. Het zit wel in de lezing die ik zo nu en dan over de Sahara-tocht houd en daarmee was ik in de war.

Excuses dus aan al die tienduizenden volgers die aanvankelijk vlijtig, maar uiteindelijk vertwijfeld en geërgerd dat boek vele malen vruchteloos van voor naar achter en terug hebben doorgebladerd. Mea culpa! om er maar eens een Latijnse kreet doorheen te gooien.

Ik zal tzt dat plaatje uit het boek in deze rubriek plaatsen met nogmaals de foto van 7 juli j.l. er bij. Dan kunnen al die volgers (u ook, dus) alsnog de 7 ( of 10 of 0?) verschillen zoeken. En dat zal ik dan met nog meer foto’s van toen en nu doen. Dat wordt dan meteen een nieuwe vaste puzzelrubriek.

En nu mijn verhaal sinds ik Imilchil verliet:

Ik kreeg meteen weer een prachtige bergetappe met een niet al te lange klim naar een fraaie pas. Daarop volgde een grote afdaling, waarbij er weer bomen langs de hellingen stonden .

IMG-20180714-WA0004
Een mooie bergpas voorbij imilchil.
IMG-20180714-WA0005
Een lange afdaling met Uitzicht op een indrukwekkende rotsberg.
IMG-20180714-WA0006
Langzaamaan meer groen.
IMG-20180714-WA0007
Een straatje in Aghbala waar ik naar een etappe van 75 km  arriveerde.

Voorbij Aghbala en Khenifra kreeg ik weer fors klimwerk door de Moyen Atlas. Daar kwam ik door een woud van reuzen- cederbomen en langs een mooi bergmeertje om laat in de middag aan te komen bij de bron van de Oum- er- Rbia, een rivier die misschien niet iedereen direct weet te plaatsen.

IMG-20180714-WA0010
Reuzen-Cederbomen in de Moyen Atlas.
IMG-20180714-WA0011
Het bergmeertje Aguelmame Azigza.
IMG-20180714-WA0012
De bron van de Oum-er-Rbia, of eigenlijk een waterval, juist voorbij de bron.

Dicht voor het plaatsje Ain Leuh kwam ik, na door nóg een cederwoud gefietst te hebben, langs een paar paddenstoelvormige rotsen. Zulk soort grillen van de natuur spreekt mij altijd aan en ook deze keer kon ik er niet zomaar voorbij rijden. En dus zette ik mijn fiets op de standaard en probeerde een paar artistieke platen te schieten van dit knappe staaltje erosie-werk. Jammer dat er altijd mensen zijn die menen zulke rotsen te kunnen verfraaien met verf. Maar over 5000 jaar worden hier misschien groepen toeristen rondgeleid om deze dan oeroude petrogliefen te bewonderen. Bij Lascaux en Altamira zullen ze 5000 jaar geleden misschien ook gezegd hebben: “Wat knoeien die lui toch allemaal in onze mooie grotten!”

Ja, wat nu lelijk is kan vanzelf mooi worden. Als je maar lang genoeg wacht.

IMG-20180714-WA0015
Moderne petrogliefen op mooi geërodeerde rotsen.
IMG-20180714-WA0016
En nog een artistieke plaat van drie stenen paddenstoelen.

Via Azrou en na een grote afdaling vanaf Ifrane kwam ik in Fez, waar ik nu ben. Ik heb er vandaag flink wat rondgelopen en rondgekeken en daarover ga ik het de volgende keer hebben.

IMG-20180714-WA0017
Bab Boujeloud , een van de vele toegangspoorten tot de oude Medina van Fez.

 

de wekelijkse souk (markt) van Imilchil.

Na een flinke afdaling kwam ik, 8 km voor het plaatsje Agudal, aan bij de Auberge La Grotte, waar ik de nacht doorbracht. De volgende dag fietste en wandelde ik 4 km naar de grot, waaraan de auberge zijn naam dankt.

De grot zelf ging ik slechts een klein eindje in. Ik ben niet zo’n grotmens en had er geen zin in 50 meter naar beneden te vallen in een donker gat, waarna de brandweer van Agoudal, zo die bestaat, er aan te pas zou moeten komen om me er weer uit te halen.

De omgeving van de grot was dit extra uitstapje echter meer dan waard: een kleine maar erg mooie canyon.

IMG-20180707-WA0007
Auberge la Grotte.
IMG-20180707-WA0008
Op weg naar de grot.
IMG-20180707-WA0009
De kloof die naar de grot leidt.
IMG-20180707-WA0010
Een kijkje vanuit de grot.

Door weer een groene landbouwvallei fietste ik verder naar Imilchil, waar ik nu ben.

IMG-20180707-WA0011
Weer een groene vallei tussen de bergen.
IMG-20180707-WA0012
De hoofdstraat van Imilchil.

Vanochtend bezocht ik de wekelijkse souk (markt) van Imilchil. Daar heerste een bonte, kleurrijke bedrijvigheid van handelaren en kopers. Vooral de geiten- en schapenmarkt was het bekijken waard, maar de Dierenbescherming zou hier waarschijnlijk de handen vol hebben, want erg zachtzinnig werd er met die arme schapen niet overal omgesprongen. Als schaap of geit geboren worden in Marokko is niet het groot geluk op aarde, lijkt mij.

IMG-20180707-WA0013
Menthol thee wordt in Marokko dus ook hier met liters gedronken.
IMG-20180707-WA0014
Kledingmarkt.
IMG-20180707-WA0015
Het pad naar de geiten- En schapenmarkt.
IMG-20180707-WA0016
Schapen en veel handelaren.
IMG-20180707-WA0017
Een kritische geitenhandelaar.

Bijzonder was ook een stand waar je kiezen en tanden kon kopen. Die worden dan, waar je bij staat , in je mond geplaatst, waarschijnlijk goedkoper dan mijn implantaat. Let op de tangen en andere werktuigen om de boel te monteren.

IMG-20180707-WA0018
De kaakchirurg en de tand technieker die je binnen enkele minuten
En waarschijnlijk voor weinig geld Aan een nieuw (tweedehands) gebit helpen.
IMG-20180707-WA0019
Het instrumentarium van de kaakchirurg met een flinke verzameling kiezen en tanden.
Uitkiezen maar!

3000 meter hoge pas, de Tizi-n-Ouano.

IMG-20180707-WA0001
De brede landbouwvallei met aan de overkant Timli, het grootste dorp van de vallei.

Bericht 8 zondag 8 juli

Voorbij Msemrir fietste ik door een brede groene landbouwvallei met veel dorpjes en gehuchten. Na 22 km maakte het asfalt plaats voor een goed te rijden gravelweg die aanvankelijk nog vrij rustig de vallei uit ging klimmen. Enkele kilometers verderop werd de stijging  echter serieus. Over een lengte van ongeveer 8 km trapte ik mijn fiets via vele bochten en haarspeldbochten zo’n 450 meter omhoog, waarna ik rechts van mij een mooie vrij diepe kloof  kreeg.

IMG-20180707-WA0000
Het serieuze werk begint.

 

IMG-20180707-WA0002
Een mooie, gelaagde canyon rechts beneden me.
IMG-20180707-WA0003
Een aantal van de vele slingers waar ik doorheen gekomen was

Na de grote stijging liep de weg over een lengte van ongeveer 10 km in een vrij strakke lijn langs de flank van de berg, waarbij nog enkele honderden meters hoogteverschil moesten worden overwonnen. Langs de flank groeiden bijzondere bolvormige planten, waarvan vele in bloei stonden, wat een mooi kleurenpalet opleverde.

IMG-20180707-WA0004
Kleurige bolvormige planten  langs de flanken van de berg.

Op de ongeveer 3000 meter hoge pas, de Tizi-n-Ouano, ontmoette ik een herder die daar zijn kudde schapen en geiten liet grazen. Frans sprak hij niet, maar hij wist me wel duidelijk te maken dat hij hard aan een sigaret toe was. Daarmee kon ik hem niet helpen, maar een stuk brood en enkele Vache qui rit-puntkaasjes had ik wel voor hem. Blij stak hij die in zijn zak en wees vervolgens op zijn volledig uit elkaar getrapte schoenen, waarbij hij het internationale geldgebaar maakte door wijsvinger en duim over elkaar te wrijven. Ja, als een Europese toerist iets geeft, is er misschien meer uit te halen dan een paar puntjes lachende koe. Ik maakte op mijn beurt een gebaar van: “Kom nou! We blijven niet bezig,” en liet mij aan de andere kant van de pas met mijn fiets omlaag glijden. Na 500 meter stopte ik echter en keerde ik om. “Gun die man een klein buitenkansje”, dacht ik terwijl ik weer moeizaam naar de pas terug klom. Ik wenkte de man en stopte hem 50 Dirham in de had, ongeveer 4,50 euro, waar je in Nederland een kop koffie met, als je geluk hebt, een stukje appelgebak voor hebt. Maar voor deze man was het alvast één nieuwe schoen. Een volgende fietser zou hem de andere kunnen schenken, hoewel hij daar waarschijnlijk wel een tijdje op moet wachten, gezien het feit dat ik in de ruim vijf weken dat ik door Marokko reis, nog geen enkele collega-fietsreiziger heb gezien.

IMG-20180707-WA0005
Herder op de3000 meter pas.

Gorges du Dades

Bericht 7, Vrijdag 6 juli 2018.

Voorbij het hotel van Abdul werd het serieus met de Gorges du Dades. De vallei versmalde zich en de weg ging met bochten klimmen.

IMG-20180706-WA0000
Het serieuze werk begint. Terugblik op de vallei.

Een paar bochten verder kreeg ik uitzicht op een hotel dat als een adelaarsnest tegen de canyonwand was gebouwd. Dat stond er de vorige keer toen ik hier fietste ( in 1986, op weg naar de Sahara. Zie mijn boek ‘Door Sahara en Sahel) nog niet. Er is sindsdien veel bijgebouwd en de weg is geasfalteerd, terwijl ik hier indertijd over gravel voortploeterde.

IMG-20180706-WA0001
Een hotel als een adelaarsnest tegen de canyonwand.
IMG-20180706-WA0002
Nog een blik op het adelaarsnest-hotel met beneden de Dades.

Door een paar fraaie haarspeldbochten klom ik naar dat hotel , dat daar naar mijn mening niet gebouwd had mogen worden, hoewel het wel de stijl heeft van de oude kashba’s in deze regio. Maar het is nieuw en dat bederft voor mij een beetje de sfeer die hier vroeger hing, toen alles  nog rimboe was. Één lichtpuntje: over 500 jaar is het hotel oud en misschien zelfs wel een ruïne en dan is de sfeer van weleer weer geheel terug……. als er ondertussen niet nog meer aan die canyonwand is geplakt.

Het uitzicht op de zigzaggen was spectaculair. Ik had dit plaatje 40 jaar geleden in een oud boek over Marokko zien staan en dat maakte op mij zo’n indruk dat ik daar ook heen wilde. En zo kwam het dat ik daar in 1979 met Eelco, een vriend die ik kende van de schaakclub in Steenwijk, heen fietste. Toen dus nog met het echte oude sfeertje dat er over 500 jaar misschien weer zal hangen.

Enkele kilometers daar voorbij vernauwde de kloof zich nog meer, een plek waar je niet moet zijn als het pijpestelen regent, want dan kan er een vloedgolf doorheen spoelen, die je met je hele hebben en houwen meevoert tot in de woestijn, een eind naar het zuiden. Nu was het echter mooi weer zodat ik niets te vrezen had.

IMG-20180706-WA0003
Uitzicht op de zigzaggen van ‘het adelaarsnest’.
IMG-20180706-WA0004
Een nauwe spleet waar de weg doorvoert met links achter het muurtje de nu rustig kabbelende Dades.

Nog wat verder in de gorge stond een oude lemen toren die 500 jaar geleden nieuw was (of misschien slechts 200 jaar geleden?) en die daar toen niet gebouwd had mogen worden om het toenmalige sfeertje te behouden, maar die het nu eigenlijk best wel goed doet!

IMG-20180706-WA0005
Oude lemen toren die ooit nieuw is geweest.

Uiteindelijk ging de weg uit de kloof klimmen en kreeg ik mooie uitzichten in het rond. Zo keek ik in een bocht neer op een dorpje dat ik mij goed herinnerde van mijn tocht uit 1986. Toen nam ik op dezelfde plek als deze een dia, die later in mijn boek ‘Door Sahara en Sahel’ werd opgenomen. Misschien een leuk tijdverdrijf om eens op een regenachtige dag de verschillen tussen nu en 1986 te zoeken,? Maar daarvoor moet u naar de bibliotheek om het boek te lenen of naar de boekhandel om te vragen of ze het in voorraad hebben.  Waarschijnlijk haalt u het gewoon uit uw boekenkast?!?

IMG-20180706-WA0006
Dorpje dat ik in 1986 vanaf dezelfde plek fotografeerde.
IMG-20180706-WA0007
Bovenaan stond een jongen zelfgemaakte fossielen te verkopen.
IMG-20180706-WA0008
Oud aquaduct met daarachter de toegangspoort tot Msemrir, het dorpje bovenaan de Gorges du Dades.
IMG-20180706-WA0009
Oude Kashba vlakbij Msemrir.

Na Msemrir kreeg ik een gravelpas van 3000 meter voor mijn wielen, maar daarover ga ik het de volgende keer hebben.

De vallei van de Apenvingers.

Die vallei van de Apenvingers, waar ik het in de vorige aflevering over had , is een schuin omhoog gedrukt zandstenen plateau dat op een bijzondere manier is geërodeerd, zodanig dat je er, als je een levendige verbeelding hebt, vele vingers van apen in kunt zien. Het wordt ook wel de vallei van de menselijke lichamen genoemd. Volgens de legende was God boos op een menigte mensen die tijdens een trouwpartij uit enthousiasme voedsel naar de bruid gooide. Zijn maatregelen logen er niet om en in een flits liet Hij de hele menigte verstenen. Zo ging dat vroeger en de schrijver van mijn reisgids, waaruit ik deze nogal dramatische geschiedenis gehaald heb, leek een voorstander van een zelfde rigoureuze maatregel voor toeristen die hun vuilnis in dit mooie gebied dumpen.

 

IMG-20180702-WA0000
De apenvingers of een hele menigte versteende mensen. Iemand met veel fantasie kan er waarschijnlijk nog wel wat meer uit halen.

Het leek me zo’n bijzonder gebied dat ik er een dag bleef en er een wandeling van een uur of zes maakte, waarbij ik nogal wat aardige plaatjes knalde.

IMG-20180702-WA0001
De Falaise Tamlalt, het schuin omhoog gedrukte geërodeerd stuk plateau.
IMG-20180702-WA0003
Hogerop de berghelling stonden acht haaientanden dreigend omhoog, alsof ze zorgvuldig uitgehakt waren.
IMG-20180702-WA0002
Naast een haaientand met Uitzicht op de Falaise de Tamlalt.

De volgende dag wilde ik verder reizen, maar ik bedacht me en maakte met Abdul, de eigenaar van Hotel Kasba Aït-Arbi, het hotel waarin ik logeerde (in het dorpje Aït-Arbi) een wandeling door een smalle zij-kloof van de Gorges du Dades. Hier en daar moest er wat geklommen worden, maar het werd gelukkig nooit zweven tussen hemel en aarde. Wel moesten we een paar keer een stukje door water waden, maar ook dat bleef binnen de perken van het redelijke voor iemand die niet van water houdt (ik).

IMG-20180702-WA0004
Bij de ingang van de smalle kloof.
IMG-20180702-WA0005
Een rotsblok dat van de canyons is gevallen. Valt nog tegen omdat omhoog te duwen.
IMG-20180702-WA0006
Klauterpartij vanuit een erg smal gedeelte.
IMG-20180702-WA0007
Abdul, mijn gids.
IMG-20180702-WA0008
De schildpad die in zijn val vanaf de canyonrand daar is blijven hangen.
IMG-20180702-WA0009
Abdul en ik waar de kloof zich verbreedde.
IMG-20180702-WA0010
Uiteindelijk kwamen we boven op de pas, vanwaar we een uitzicht hadden op de Jebel Sarhro, de bergketen ver naar het zuiden.

Op de terugweg kwamen we langs een nomadenfamilie die in een uitgehakte grot woonde. We werden door een moeder van 5 kindere uitgenodigd voor de thee. De man was met de kudde geiten ergens in  het gebergte. De thee was mij te bitter, maar de gastvrijheid was daar niet minder om. In totaal was het een wandeling van ruim 8 uur. Abdul was een goede gids en een aangename tochtgenoot.

IMG-20180702-WA0011
Abdul schenk de thee in. Op de achtergrond de nomadenfamilie in de grot.
IMG-20180702-WA0012
De grot van de nomadenfamilie in de eindeloze verlatenheid.
IMG-20180702-WA0013
Abdul en ik voor Abdoul Hotel, vanochtend juist voor mijn vertrek naar de Georges du Dades. Maar daarover in de volgende aflevering.